# Shadow AI w firmie: czym jest i jak je wykryć

> Czym jest shadow AI, dlaczego ma znaczenie dla RODO, AI Act i NIS2, jak wykryć je w sieci bez agenta na każdym urządzeniu i lista kontrolna polityki AI.

Source page: https://netsenx.com/pl/blog/2026-11-12_shadow-ai-guide · NetSenX Team · 2026-11-12

Shadow AI (ukryta, nieautoryzowana sztuczna inteligencja) to korzystanie w pracy z narzędzi AI, których nie zatwierdzili ludzie odpowiedzialni za IT, bezpieczeństwo i ochronę danych, a często nawet o nich nie wiedzą: chatbot używany z prywatnego konta, funkcja AI włączona w programie, za który firma już płaci, rozszerzenie przeglądarki, asystent programisty, model językowy uruchomiony na laptopie albo agent AI podłączony do systemów firmy. Rzadko stoi za tym zła wola. Ludzie chcą pracować szybciej, a narzędzie jest o jedną kartę przeglądarki dalej. Problem polega na tym, że nikt nie potrafi odpowiedzieć na trzy pytania, które zada audytor, klient albo organ nadzoru: które usługi AI mają kontakt z naszymi danymi, co do nich trafia i na jakich warunkach.

Ten przewodnik wyjaśnia, dlaczego to ważne, jak wykryć shadow AI w sieci bez instalowania agenta na każdym urządzeniu, czego sieć nie pokaże i jaką listę kontrolną polityki AI można wdrożyć jeszcze w tym kwartale.

## Dlaczego shadow AI ma znaczenie

**Dane wychodzą bez umowy.** Tekst wklejony do usługi AI przetwarza jej dostawca. Przy koncie firmowym i umowie powierzenia może to być zgodne z prawem i pod kontrolą. Przy prywatnym koncie na warunkach konsumenckich firma nie ma umowy, nie ma wpływu na okres przechowywania i często nie ma jak sprawdzić, co zostało wysłane. Według RODO przekazanie danych osobowych takiemu dostawcy wymaga podstawy prawnej, poinformowania osób, których dane dotyczą, a jeśli dostawca działa w imieniu firmy, umowy z art. 28. Nieuprawnione ujawnienie może być naruszeniem ochrony danych osobowych, z 72-godzinnym obowiązkiem zgłoszenia z art. 33, jeśli prawdopodobnie powoduje ryzyko dla osób.

**AI Act wymaga, żeby znać własne narzędzia.** Art. 4 AI Act, czyli rozporządzenia (UE) 2024/1689, stosuje się od 2 lutego 2025 r. zarówno do dostawców, jak i do podmiotów stosujących systemy AI, a więc także do zwykłych firm, które korzystają z narzędzi AI. Wymaga działań wspierających kompetencje w zakresie AI (AI literacy) pracowników, którzy mają do czynienia z systemami AI. Nie da się zaplanować takich działań dla narzędzi, o których istnieniu firma nie wie.

**NIS2 traktuje usługi AI jak dostawców.** Dla podmiotów objętych NIS2, czyli dyrektywą (UE) 2022/2555, art. 21 wymienia bezpieczeństwo łańcucha dostaw wśród środków zarządzania ryzykiem. Usługa AI, która otrzymuje dane firmy, jest w tym sensie usługodawcą, niezależnie od tego, czy dział zakupów ją zatwierdził.

**Klienci pytają.** Ankiety bezpieczeństwa i przetargi coraz częściej zawierają pytanie, czy dane klienta trafiają do narzędzi AI i do których. Odpowiedź „nie wiemy” kosztuje kontrakty.

## Jak wykryć shadow AI w sieci

Czujnik sieciowy widzi każde urządzenie w obserwowanych segmentach, także te, na których nie da się zainstalować agenta, i laptopy, których nikt nie zarejestrował. Niczego nie odszyfrowuje. To, co widzi, wystarcza, żeby odpowiedzieć na pytanie, co jest w użyciu:

- **Usługa.** Zanim zacznie się szyfrowanie, połączenie TLS podaje w handshake'u nazwę serwera, z którym chce się połączyć (SNI), a urządzenie zwykle chwilę wcześniej pyta DNS o tę samą nazwę. Razem z adresem docelowym pozwala to rozpoznać usługę AI.
- **Urządzenie.** Każde połączenie należy do konkretnego hosta, więc widać, które komputery lub segmenty sieci korzystają z których usług i kiedy.
- **Ilość danych.** Liczba wysłanych bajtów odróżnia krótkie pytanie od dużego wysyłania plików. Stacja robocza, która w jedno popołudnie wysyła do usługi AI setki megabajtów, to powód do rozmowy; kilka kilobajtów nie.
- **Modele lokalne.** Model językowy uruchomiony na laptopie albo stacji z kartą GPU odpowiada w sieci lokalnej. Ruch jego środowiska uruchomieniowego jest widoczny, podobnie jak serwer modelu, do którego zaczynają się łączyć inne maszyny.
- **Agenci i zdalne konektory.** Agent AI działający na serwerze wywołuje API modeli według harmonogramu albo seriami, często w nocy, i może też łączyć się z systemami wewnętrznymi. Zdalne konektory MCP są widoczne jako połączenia z maszyny, na której działa asystent, do hosta konektora.

Równie ważne jest to, czego sieć nie widzi:

- **Treść.** Prompty, wklejone dokumenty i odpowiedzi idą w zaszyfrowanych sesjach. Ocena tego, co zostało udostępnione, wymaga logów administracyjnych samej usługi AI albo narzędzia DLP.
- **Tego, co dzieje się na urządzeniu.** Lokalny serwer MCP, który rozmawia z asystentem na tej samej maszynie, w ogóle nie korzysta z sieci, podobnie jak funkcja AI działająca w całości na laptopie.
- **Ruchu poza siecią firmy.** Telefon na danych komórkowych albo laptop w domowym Wi-Fi są poza zasięgiem, chyba że ruch wraca przez firmowy VPN.
- **Ukrytych nazw serwerów.** Tam, gdzie działa Encrypted Client Hello, nazwy serwera nie da się już odczytać z handshake'u; identyfikację przejmują wtedy DNS i adres docelowy.

## Lista kontrolna polityki AI

1. **Najpierw inwentaryzacja.** Spisz usługi AI, za które płacisz, funkcje AI włączone w używanych programach i to, co dodatkowo pokazuje sieć. Nadaj każdej usłudze status: zatwierdzona, tolerowana dla danych niewrażliwych albo do zastąpienia.
2. **Daj zatwierdzone narzędzie.** Konto firmowe z umową powierzenia i wyłączonym trenowaniem na danych firmy usuwa większość powodów, dla których ludzie sięgają po prywatne konta.
3. **Sklasyfikuj dane.** Określ, które dane nigdy nie mogą trafić do zewnętrznej usługi AI (dane osobowe klientów, dane logowania, kod źródłowy objęty umową, niepublikowane dane finansowe), a które mogą.
4. **Uwzględnij konektory i agentów.** Opublikuj listę zatwierdzonych serwerów MCP i integracji agentów, nadawaj im wąskie uprawnienia, regularnie wymieniaj tokeny i uwzględnij je przy odejściu pracownika.
5. **Sprawdź dostawcę tożsamości.** Nowe zgody OAuth dla aplikacji AI z szerokimi uprawnieniami to najszybciej rosnąca ścieżka dostępu, której nikt nie przegląda.
6. **Szkol i dokumentuj.** Art. 4 nie wymaga certyfikatu ani określonej liczby godzin; wymaga działań dopasowanych do roli i używanych narzędzi. Prowadź prosty rejestr, kto i kiedy czego się nauczył.
7. **Mierz ponownie.** Powtarzaj inwentaryzację co kwartał. Nowe funkcje AI przychodzą ze zwykłymi aktualizacjami oprogramowania.
8. **Odpowiadaj klientom na podstawie danych.** Przygotuj krótkie, prawdziwe oświadczenie, które usługi AI są zatwierdzone i jak sprawdzacie ich użycie, i aktualizuj je po każdej inwentaryzacji.

## Jak pokazuje to NetSenX

Od planu Pro NetSenX oznacza ruch do zewnętrznych usług AI i do lokalnie uruchomionych środowisk modeli językowych oraz pokazuje, który host łączył się z którą usługą, kiedy i ile danych wysłał. Działa na metadanych ruchu i niczego nie odszyfrowuje, więc żadna treść promptów nie trafia do NetSenX, a dane klienta pozostają w UE. Nie czyta promptów, nie blokuje usług AI i nie decyduje, które są dozwolone: te decyzje należą do polityki AI firmy, a egzekwowanie do proxy, zapory albo ustawień administracyjnych usługi. Szczegóły są na stronie [wykrywania shadow AI](/pl/shadow-ai-detection), a inwentaryzację krok po kroku opisuje artykuł [jak znaleźć shadow AI w firmie](/pl/blog/2026-11-12_find-shadow-ai-in-your-company).

## Źródła

- [Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 4 i 113 — EUR-Lex](https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj?locale=pl)
- [Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 28 i 33 — EUR-Lex](https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj?locale=pl)
- [Dyrektywa (UE) 2022/2555 (NIS2), art. 21 — EUR-Lex](https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2555/oj?locale=pl)
- [RFC 6066, rozszerzenia TLS: Server Name Indication — IETF](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6066)

---

*Autor: zespół NetSenX, TriStiX S.L. Pytania: [info@netsenx.com](mailto:info@netsenx.com).*